Mimar Sinan Mahallesi Yedpa Ticaret Merkezi D Caddesi No:243 AS 34779 Atasehir Istanbul
Tehlikeli kimyasalların bir tanktan diğerine aktarılması, üretim hattına beslenmesi veya depolama alanından proses noktasına taşınması ciddi güvenlik önlemleri gerektirir. Yanıcı, aşındırıcı, toksik ya da yüksek viskoziteli kimyasallarda kullanılacak pompanın yalnızca yeterli debiyi sağlaması yeterli değildir. Akışkanla temas eden bütün parçaların kimyasal yapıya uygun olması, sızıntı riskinin azaltılması ve sistemin çalışma koşullarına göre seçilmesi gerekir.
Graco diyaframlı pompa sistemleri, doğru malzeme ve ekipman seçimi yapıldığında pek çok tehlikeli kimyasalın kontrollü şekilde transfer edilmesinde kullanılabilir. Ancak burada güvenliği belirleyen unsur yalnızca pompanın markası veya modeli değildir. Kimyasalın özellikleri, ortam koşulları, gövde ve diyafram malzemesi, bağlantı elemanları, basınç değeri ve tesisat tasarımı birlikte değerlendirilmelidir.
Hava tahrikli çift diyaframlı pompalar, karşılıklı çalışan iki diyafram aracılığıyla akışkanı pompa içerisine çeker ve basma hattına yönlendirir. Pompanın elektrik motoruna ihtiyaç duymadan basınçlı hava ile çalışabilmesi, özellikle elektrik kullanımının sınırlandırılması gereken proseslerde önemli bir avantaj sağlayabilir.
Pompa içerisindeki çek valf sistemi, akışkanın belirlenen yönde ilerlemesine yardımcı olur. Diyaframların hareketi sırasında pompa haznesinde emiş ve basınç oluşur. Bu çalışma prensibi sayesinde düşük viskoziteli solventlerden daha yoğun kimyasal karışımlara kadar farklı özelliklere sahip akışkanların transferi mümkün olabilir.
Bununla birlikte hava tahrikli olması, pompanın her tehlikeli ortamda doğrudan kullanılabileceği anlamına gelmez. Pompanın modeli, topraklama gereksinimi, tesisin tehlikeli alan sınıflandırması ve varsa ilgili sertifikaları mutlaka kontrol edilmelidir.
Evet, uygun şekilde yapılandırılmış bir Graco diyaframlı pompa; asitler, alkaliler, solventler, reçineler, boya hammaddeleri ve farklı proses kimyasallarının transferinde kullanılabilir. Fakat “kimyasal transferine uygundur” ifadesi, bütün kimyasallar için aynı pompanın kullanılabileceği şeklinde değerlendirilmemelidir.
Kimyasalın gövde, diyafram, bilye, yatak, conta ve bağlantı malzemeleriyle uyumluluğu ayrı ayrı incelenmelidir. Yanlış malzeme seçimi; şişme, çatlama, deformasyon, aşınma veya sızıntı gibi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle pompa seçilmeden önce kimyasalın güvenlik bilgi formu, konsantrasyonu, sıcaklığı ve proses koşulları değerlendirilmelidir.
Pompanın akışkanla temas eden bölümleri farklı malzemelerden üretilebilir. Paslanmaz çelik, polipropilen veya PVDF gibi gövde seçenekleri ile PTFE, EPDM ve benzeri diyafram malzemeleri farklı kimyasallara karşı farklı dayanım gösterir.
Bir kimyasala dayanıklı olan malzeme, başka bir kimyasal karşısında kısa sürede özelliklerini kaybedebilir. Ayrıca aynı kimyasalın sıcaklığı veya konsantrasyonu değiştiğinde malzeme uyumluluğu da farklılaşabilir. Bu nedenle yalnızca kimyasalın adına bakılarak seçim yapılmamalıdır.
Değerlendirme sırasında şu bilgiler dikkate alınmalıdır:
Bu bilgiler, pompanın yalnızca güvenli çalışması için değil, kullanım ömrünün ve proses verimliliğinin korunması açısından da önemlidir.
Tehlikeli kimyasallarda sızıntı, çalışan sağlığını ve tesis güvenliğini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle pompanın doğru seçilmesi kadar montaj ve bakım işlemlerinin de uygun şekilde yapılması gerekir.
Boru ve hortum bağlantılarının kimyasala dayanıklı olması, bağlantı noktalarının düzenli kontrol edilmesi ve pompanın tesisata gereksiz mekanik yük bindirmeyecek biçimde monte edilmesi önemlidir. Basınçlı hava hattında uygun şartlandırma ekipmanları kullanılmalı, pompa üreticinin belirttiği çalışma limitlerinin üzerinde çalıştırılmamalıdır.
Diyafram, bilye ve yatak gibi aşınan parçalar belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. Bakım için diyaframın tamamen zarar görmesi beklenmemeli; çalışma süresi ve proses koşulları dikkate alınarak önleyici bakım planı oluşturulmalıdır.
Yanıcı ve parlayıcı akışkanların transfer edildiği uygulamalarda statik elektrik, uygun olmayan ekipman kullanımı ve yetersiz havalandırma ciddi risk oluşturabilir. Pompa ve sistem bileşenlerinin topraklanması, elektriksel iletkenliğin kontrol edilmesi ve kullanılacak ekipmanın tesisin tehlikeli alan sınıfına uygunluğunun doğrulanması gerekir.
Hava tahrikli diyaframlı pompalar elektrik motoru kullanmaması nedeniyle bazı tesislerde tercih edilebilir. Buna rağmen her modelin patlayıcı ortamda kullanıma uygun olduğu varsayılmamalıdır. Modelin teknik dokümanları, sertifikaları ve kullanım şartları uygulama özelinde kontrol edilmelidir.
Diyaframlı transfer pompaları ile dozaj pompası aynı ihtiyaca yönelik ekipmanlar değildir. Diyaframlı pompa genellikle kimyasalın bir noktadan diğerine aktarılması, tank boşaltma, varil transferi, sirkülasyon veya üretim hattının beslenmesi gibi işlemlerde kullanılır.
Dozaj pompası ise belirli miktardaki kimyasalın hassas ve kontrollü biçimde sisteme verilmesi gereken uygulamalar için tercih edilir. Su arıtma kimyasalları, pH düzenleyiciler, dezenfektanlar ve proses katkıları buna örnek gösterilebilir.
Yüksek miktarda kimyasal transfer edilecekse diyaframlı pompa, hassas miktarda kimyasal beslemesi yapılacaksa dozaj pompası değerlendirilmelidir. Bazı tesislerde iki sistem birlikte kullanılabilir. Diyaframlı pompa kimyasalı depolama alanından hazırlama tankına aktarırken, dozaj pompaları hazırlanan kimyasalı prosese belirlenen miktarda besleyebilir.
Tehlikeli bir kimyasalın düşük debilerde ve ölçülü olarak sisteme verilmesi gerekiyorsa uygun bir dozaj pompası seçilmelidir. Bu seçim sırasında kimyasal uyumluluğun yanı sıra dozajlama hassasiyeti, karşı basınç, strok kontrolü, otomasyon bağlantıları ve çalışma aralığı dikkate alınmalıdır.
Dozaj pompalarının malzeme yapısı, pompalanacak kimyasalın özelliklerine göre belirlenmelidir. Pompa kafası, diyafram, conta ve valf malzemelerinin kimyasala dayanıklı olmaması, düşük debili bir uygulamada bile güvenlik riski oluşturabilir. Bu nedenle dozaj pompası seçimi yalnızca kapasite değeri üzerinden yapılmamalıdır.
Tehlikeli kimyasallar söz konusu olduğunda katalog üzerinden yaklaşık bir model seçmek yeterli değildir. Aynı kimyasal için farklı sıcaklık, konsantrasyon ve basınç koşullarında farklı pompa yapılandırmaları gerekebilir.
Teknik değerlendirme kapsamında proses verileri incelenmeli, kimyasal uyumluluk kontrol edilmeli ve pompanın çalışma noktası belirlenmelidir. Gerekirse basınç regülatörü, pulsasyon sönümleyici, kaçak algılama sistemi, filtre, emniyet ekipmanı veya özel bağlantı elemanları sisteme dahil edilmelidir.
Doğru model, uygun malzeme kombinasyonu ve doğru tesisat tasarımıyla seçildiğinde Graco diyaframlı pompa sistemleri, tehlikeli kimyasalların kontrollü transferi için uygun bir çözüm olabilir. Bununla birlikte pompanın güvenliğini yalnızca marka üzerinden değerlendirmek doğru değildir.
Kimyasal uyumluluk, çalışma sıcaklığı, debi, basınç, ortam sınıflandırması, topraklama, bakım planı ve operatör güvenliği bir bütün olarak ele alınmalıdır. Transfer işlemi ile hassas kimyasal besleme ihtiyacı da birbirinden ayrılmalı; gerektiğinde diyaframlı transfer pompası ve dozaj pompaları aynı proses içerisinde farklı görevler için kullanılmalıdır.
Uygulamaya özel teknik seçim yapılması, hem sızıntı ve arıza riskinin azaltılmasına hem de pompa sisteminin daha uzun süre verimli çalışmasına katkı sağlar.
Mimar Sinan Mahallesi Yedpa Ticaret Merkezi D Caddesi No:243 AS 34779 Atasehir Istanbul